Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Σφαιρικά σμήνη. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Σφαιρικά σμήνη. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Τρίτη 4 Μαΐου 2010

Μια αστρική πόλη από ψηλά

Μ72
Σφαιρικό σμήνος
Απόσταση : 50.000 έτη φωτός
Πηγή στοιχείων : ESA/Hubble.

Πέμπτη 24 Δεκεμβρίου 2009

Η νεανική όψη των γαλάζιων στραγγαλιστών

Σχηματισμός των γαλάζιων στραγγαλιστών
Πηγή στοιχείων : Science daily.

M30

M30
Σφαιρικό σμήνος
Απόσταση : 28.000 έτη φωτός
Πηγή στοιχείων : ESA/Hubble.

Σάββατο 19 Δεκεμβρίου 2009

Πέμπτη 26 Νοεμβρίου 2009

Παρασκευή 24 Απριλίου 2009

24 ασυνήθιστοι λευκοί νάνοι

Λευκοί νάνοι ηλίου
Σφαιρικό σμήνος
NGC 6397
Απόσταση : 7.200 έτη φωτός
Πηγή στοιχείων : Science daily.

Σάββατο 28 Μαρτίου 2009

Εργοστάσια σκόνης

Ωμέγα του Κενταύρου
Σφαιρικό σμήνος
NGC 5139
Απόσταση : 17.000 έτη φωτός
Πηγή στοιχείων : Αστροφυσικό κέντρο.

Τετάρτη 14 Ιανουαρίου 2009

Αστρικός κανιβαλισμός

Γαλάζιοι στραγγαλιστές στο σφαιρικό σμήνος NGC 6397
Πηγές στοιχείων : Science daily, ESA/Hubble.

Παρασκευή 5 Δεκεμβρίου 2008

Μ13

Σφαιρικό σμήνος
NGC 6205
Απόσταση :
25.000 έτη φωτός

Τετάρτη 9 Ιουλίου 2008

Ανακάλυψη μακρινού σφαιρικού σμήνους

Απόσταση : 1.2 δισεκατομμύρια έτη φωτός
O μακρινός ελλειπτικός γαλαξίας στο κέντρο της ένθετης φωτογραφίας αναμένεται ότι φιλοξενεί χιλιάδες σφαιρικά σμήνη.
Πηγή στοιχείων : New Scientist.

Δευτέρα 5 Μαΐου 2008

Τα σφαιρικά σμήνη ίσως είναι ανώριμα

NGC 6121
Σφαιρικό σμήνος στον αστερισμό του Σκορπιού
Απόσταση : 7.200 έτη φωτός
Σύμφωνα με μια νέα μελέτη που έγινε με δεδομένα του Παρατηρητηρίου Προηγμένης Διάταξης Ακτίνων Χ Chandra της NASA, τα σφαιρικά σμήνη, μερικά από τα γηραιότερα αντικείμενα του σύμπαντος, ίσως έχουν ακόμα πολύ δρόμο μπροστά τους μέχρι να ωριμάσουν.
Τα σφαιρικά σμήνη είναι πυκνές ομάδες εκατομμυρίων αστεριών ηλικίας 9 - 13 δισεκατομμυρίων ετών, που έχουν βρεθεί να περιστρέφονται σ' όλους τους γαλαξίες. Δεδομένου ότι το σύμπαν είναι περίπου 13.7 δισεκατομμυρίων ετών, τ' αστέρια που περιέχουν αυτά τα σμήνη είναι από τα πρώτα που σχηματίστηκαν στους γαλαξίες κι έτσι η κατανόηση της εξέλιξής τους είναι κρίσιμη για την κατανόηση της εξέλιξης των γαλαξιών.
Η εξέλιξη των σφαιρικών σμηνών
Ο John Fregeau του Πανεπιστημίου Northwestern ο οποίος έκανε τη μελέτη, λέει σχετικά : " Για πολλά χρόνια, τα σφαιρικά σμήνη αποτελούσαν για μας τα εκπληκτικά φυσικά εργαστήρια μελέτης της εξέλιξης και της αλληλεπίδρασης των αστεριών. Είναι λοιπόν συναρπαστικό ν' ανακαλύψουμε κάτι καινούργιο ή θεμελιώδες για τον τρόπο με τον οποίο εξελίσσονται.
Η συμβατική μας γνώση για την εξέλιξη και την ανάπτυξη της δομής των σφαιρικών σμηνών είναι ότι περνούν από τρεις φάσεις οι οποίες αντιστοιχούν στην εφηβεία, την μέση και τρίτη ηλικία. Οι " ηλικίες " αυτές αφορούν την εξελικτική κατάσταση του σμήνους, όχι τις φυσικές ηλικίες των αστεριών που το συνιστούν. "
.
Εδώ βλέπουμε μια καλλιτεχνική απεικόνιση όπου εξηγείται η εξέλιξη ενός σφαιρικού σμήνους. Το πρώτο γραφικό βλέπουμε τον σχηματισμό του, όπου τα μονά αστέρια έχουν κόκκινο χρώμα και τα διπλά γαλάζιο. Στα επόμενα τρία, βλέπουμε ότι το σφαιρικό σμήνος περνά στις κύριες φάσης της εξέλιξής του : την εφηβεία, την μέση και την τρίτη ηλικία.
Κατά τη φάση της εφηβείας, τ΄αστέρια που βρίσκονται κοντά στον πυρήνα του σμήνους καταρρέουν προς αυτόν ή, τεχνικά μιλώντας, έχουμε το φαινόμενο της " συρρίκνωσης του πυρήνα." Η φάση της μέσης ηλικίας, ( " καύση των δυαδικών " ) αναφέρεται στην περίοδο όπου η αλληλεπίδραση των διπλών αστεριών κοντά στο κέντρο του σμήνους εμποδίζει την περαιτέρω κατάρεευση του πυρήνα.
Η αλληλεπίδραση αυτή φαίνεται στο σχήμα με τ' αστέρια που έχουν πράσινο χρώμα. Τελικά, η φάση της τρίτης ηλικίας αρχίζει όταν και το τελευταίο δυαδικό σύστημα έχει απομακρυνθεί από το κέντρο, το οποίο στη συνέχεια καταρρέει εσωτερικά ( κατάρρευση του πυρήνα ). Στο τελευταίο γραφικό φαίνεται η μακρά περίοδος της τρίτης ηλικίας, όπου η κεντρική περιοχή του σμήνους διαστέλλεται και συστέλλεται ( θερμοβαρυτικές διακυμάνσεις ) μετά τον σχηματισμό νέων δυαδικών συστημάτων αστεριών.
Τα συμπεράσματα που προέκυψαν από τις νέες παρατηρήσεις του Chandra είναι ότι τα περισσότερα σφαιρικά σμήνη βρίσκονται στη φάση της εφηβείας και μερικά απ' αυτά στην μέση ηλικία, ενώ πριν πιστευόταν ότι βρισκόταν στην μέση και τρίτη ηλικία αντίστοιχα.
.
NGC 6397
Σφαιρικό σμήνος
Απόσταση : 8.200 έτη φωτός
Η αστρική πυκνότητα του σμήνους είναι περίπου ένα εκατομμύριο φορές μεγαλύτερη από κείνη στην αστρική γειτονιά του Ήλιου.
Όταν τα μονά και τα διπλά αστέρια αλληλεπιδρούν στα συνωστισμένα κέντρα των σφαιρικών σμηνών, μπορούν να δημιουργηθούν δυαδικά συστήματα αστεριών εκπέμποντας ακτίνες Χ. Αναμένεται ότι τα νέα δυαδικά αυτά αστέρια, δημιουργούνται περίπου στη μέση της ζωής του σμήνους και χάνονται προς το τέλος της εξέλιξής του. Έτσι, ο σχετικός αριθμός των πηγών ακτίνων Χ, δίνει στοιχεία για το στάδιο της εξέλιξης του σμήνους.
Στη νέα μελέτη του Fregeau που αφορά 13 σφαιρικα σμήνη στον Γαλαξία μας, 3 από αυτά εμφανίζονται να έχουν ένα ασυνήθιστα μεγάλο αριθμό πηγών εκπομπής ακτίνων Χ ή δυαδικών νέων αστεριών, υποδεικνύοντας ότι τα σμήνη βρίσκονται στην μέση ηλικία. Πριν από την μελέτη αυτή και λόγω της υψηλής συγκέντρωσης αστεριών στους πυρήνες τους, τα συγκεκριμένα σμήνη είχαν ταξινομηθεί στην τρίτη ηλικία.
Πηγές στοιχείων : Chandra x- ray και οι ιστοσελίδες που ήδη αναφέρθηκαν.

Πέμπτη 10 Απριλίου 2008

Η ζωή των αστεριών : Σφαιρικά σμήνη

Μ80
Σφαιρικό σμήνος
NGC 6093
Απόσταση :
28.000 έτη φωτός.
Αριθμός αστέρων : > 100.000
Τα σφαιρικά σμήνη είναι τυπικά τα γηραιότερα αντικείμενα στον Γαλαξία : κάθε ορατό άστρο στη φωτογραφία είναι είτε περισσότερο ανεπτυγμένο είτε, σπανιότερα, πολύ βαρύτερο από τον Ήλιο μας.
Aρχαίες ουράνιες μητροπόλεις που καυχιούνται για τον αστρικό πληθυσμό τους αντιπαλεύοντας τους μικρούς γαλαξίες.
Ενώ τα ανοιχτά σμήνη είναι χαλαρά διασκορπισμένα κλαδιά από νέα, θερμά αστέρια, τα σφαιρικά σμήνη είναι σχεδόν το ακριβώς αντίθετό τους. Αυτές οι ανεξάρτητες αστρικές κοινότητες είναι υψηλά δομημένες μπάλες που περιέχουν πολλές χιλιάδες και μερικές φορές εκατομμύρια αστέρια, παγιδευμένα σε μια συμπαγή διαστημική φυσαλίδα με δική τους βαρύτητα. Περιστρέφονται στον Γαλαξία μας ( και σε άλλους ) αλλά πολύ λίγο έχουν να κάνουν με τη δομή του. Ακολουθούν αντίθετα μακριά, τεμπέλικα μονοπάτια γύρω από το κέντρο του Γαλαξία, περνώντας την περισσότερη περιστροφή τους στις κρύες, άδειες περιοχές της “ άλου ” * πάνω και κάτω από τον συνωστισμό του πλανητικού δίσκου.
* Η άλως είναι μια εξαιρετικά αμυδρή σφαίρα
που περιβάλλει τον Γαλαξία κι έχει διάμετρο τουλάχιστον 600.000 έτη φωτός. Περιέχει τα πιο γηραιά του αστέρια - που είναι συγκεντρωμένα σε σφαιρωτά σμήνη - και κυριαρχείται από μεγάλες ποσότητες σκοτεινής ύλης.
Τ’ αστέρια μέσα σ’ αυτά τα σμήνη είναι επίσης διαφορετικά : αντί για θερμά μπλε και λευκά, κυριαρχούνται από ήρεμα μεσήλικα και κίτρινα αστέρια. Τ’ αστέρια που βρίσκονται στα σφαιρικά σμήνη μοιάζουν σ’ εκείνα που στριμώχνονται το ένα πάνω στο άλλο στους ελλειπτικούς γαλαξίες και σε κείνα που συνωστίζονται στους πυρήνες των σπειροειδών. Διαφέρουν τόσο πολύ που οι αστρονόμοι, για να τα ξεχωρίσουν από τα’ αστέρια του “ πληθυσμού Ι ” που βρίσκουμε στη γειτονιά μας, τα ονόμασαν αστέρια “ πληθυσμού ΙΙ ”.
.
NGC 6397
Σφαιρικό σμήνος
Απόσταση : 8.200 έτη φωτός
Αριθμός αστέρων : > 100.000
Τ’ αστέρια στα σφαιρικά σμήνη διατρέχουν τον πολύ πραγματικό κίνδυνο να συγκρουστούν καθώς η απόσταση μεταξύ τους είναι μόνο εβδομάδες φωτός. Όταν συμβαίνουν αυτές οι συγκρούσεις, τότε σχηματίζονται οι “ μπλε στραγγαλιστές ” : νέα, θερμότερα, λαμπρότερα αστέρια που στέκονται έξω από τον γηραιό πληθυσμό του σμήνους.
.
Εικόνα 1

Εικόνα 2

Εικόνα 3
Το μοντέλο αργής συνένωσης
Υπάρχουν διάφορα μοντέλα σχηματισμού των γαλάζιων στραγγαλιστών. Στο μοντέλο αργής συνένωσης που βλέπουμε εδώ, δύο αστέρια που περιστρέφονται γρήγορα, συγχωνεύονται αργά σε ένα μεγαλύτερο αστέρι ( εικόνα 1 ). Το μεγαλύτερο από τα δύο αστέρια του δυαδικού συστήματος απορροφά το διπλανό του, δημιουργώντας ένα ακόμα μεγαλύτερο αστέρι ( εικόνα 2 ). Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι μια τέτοια συγχώνευση οδηγεί σ' έν' αστέρι που περιστρέφεται τουλάχιστον 75 φορές πιο γρήγορα από τον Ήλιο μας ( εικόνα 3 ).
.
.
Σφαιρικό σμήνος
NGC 104
Απόσταση : 13.000 έτη φωτός
Αριθμός αστέρων : > 1 εκατομμύριο
Καταλαμβάνοντας έναν όγκο που πλησιάζει τα 120 έτη φωτός, το σμήνος Tucanee 47 ( ονομάστηκε έτσι γιατί στην αρχή πιστευόταν ότι ήταν ένα αστέρι ) είναι το δεύτερο λαμπρότερο και μεγαλύτερο σφαιρικό σμήνος στον Γαλαξία.
Συγκρίνοντας τις αποστάσεις μεταξύ των αστεριών της γειτονιάς μας μ’ εκείνες μεταξύ των αστεριών στην καρδιά ενός σφαιρικού σμήνους, διαπιστώνουμε ότι στην πρώτη περίπτωση η απόσταση είναι έτη φωτός, ενώ στη δεύτερη μόνο μέρες φωτός. Ένας πλανήτης που θα περιστρεφόταν γύρω από ένα άστρο στους πυκνοκατοικημένους αυτούς ουρανούς θα ζούσε σ’ ένα αιώνιο φως : ο συγγενής του ήλιος ταιριασμένος με χιλιάδες αστέρια τόσο λαμπρά όσο η δική μας πανσέληνος.
Το μεγάλο μυστικό αυτών των λαμπρών σφαιρών βρίσκεται στο εσωτερικό τους, όπου το αέριο και η σκόνη απουσιάζουν καθώς έχουν ήδη καταναλωθεί για την αστρική δημιουργία. Στα περισσότερα σφαιρικά σμήνη, κάθε είδος θερμοκέφαλου αστεριού που έζησε εκεί, έχει από καιρό εξαντλήσει τα καύσιμά του, γέρασε κι ύστερα πέθανε εκρηκτικά ως υπερκαινοφανής. Τα σχισμένα υπολείμματα αυτών των αστεριών έχουν παγιδευτεί από την βαρύτητα στον δίσκο του Γαλαξία, όπου επαναχρησιμοποιήθηκαν για την ατέλειωτη αστρική μετενσάρκωση.
Αλλά, σ’ ένα συγκριτικά ελαφρύτερο σφαιρικό σμήνος, η ταχύτητα με την οποία εκτείνονται τα ωστικά κύματα, όχι μόνο ρυμουλκεί την βαρύτητα έξω από το σμήνος αλλά και οδηγεί στην ίδια έξοδο κάθε υπόλειμμα αερίου που κρύβεται μεταξύ των αστεριών. Έτσι, κάθε δεύτερη γενιά που θα μπορούσε να έχει δημιουργηθεί στραγγαλίζεται από τη γέννησή της και μόνο τα μέλη μικρότερης μάζας και βραδείας καύσης της πρώτης γενιάς παραμένουν στο σμήνος.
Υπάρχει ωστόσο μια ραδιούργος εξαίρεση. Μερικά σμήνη περιέχουν μια χούφτα λαμπρών αστεριών - μπλε στραγγαλιστών τα οποία οπωσδήποτε πρέπει να έχουν δημιουργηθεί στο πρόσφατο παρελθόν. Αλλά με την δεδομένη ανυπαρξία αερίου – που θα βοηθούσε στην δημιουργία τους – πως μπορούν να υπάρχουν αυτά τα αστέρια ; Η απάντηση είναι ευφυής κι εντυπωσιακή : στους συνωστισμένους πυρήνες των σφαιρικών σμηνών, τ’ αστέρια μπορεί να συγκρουστούν και να συγχωνευθούν μεταξύ τους. Όταν δυο ώριμα πορτοκαλί ή κίτρινα αστέρια συνενώνονται σ’ ένα μεγαλύτερο, βαρύτερο αντικείμενο, η αύξηση της θερμοκρασίας και της βαρύτητας αναγκάζει το νεοσχηματισμένο αστέρι ν’ ακολουθήσει ένα διαφορετικό εξελικτικό μονοπάτι κι έτσι, έχοντας θερμότερη επιφάνεια, καίγεται πιο λαμπρά.
.
Ωμέγα του Κενταύρου
Σφαιρικό σμήνος
NGC 5139
Απόσταση :
17.000 έτη φωτός
Αριθμός αστέρων : > 10 εκατομμύρια
Το σμήνος Ωμέγα του Κενταύρου είναι το μεγαλύτερο σφαιρικό σμήνος του Γαλαξία μας. Με μια διάμετρο 150 ετών φωτός, είναι μεγαλύτερο από πολλούς μικρούς γαλαξίες. Είναι πιθανό ότι αυτό το σμήνος αποτελεί το υπόλειμμα του πυρήνα κάποιου γαλαξία που ο δικός μας τον κατάπιε ολόκληρο.
.
Στο κέντρο του σμήνους φαίνεται ότι υπάρχει μια μαύρη τρύπα μεσαίου μεγέθους.
.
Ωμέγα του Κενταύρου ( λεπτομέρεια )
Στην φωτογραφία βλέπουμε τον πυρήνα του σμήνους : 50.000 αστέρια βρίσκονται “ πακεταρισμένα ” σε μια περιοχή που καταλαμβάνει 13 έτη φωτός. Αν ένα τέτοιο σμήνος είχε κέντρο σ’ ένα από τα προάστια του Γαλαξία μας θα καταλάμβανε μόνο 6 έτη φωτός.
.
Τα μικρά, ετοιμοθάνατα αστέρια που βρίσκονται στην καρδιά του σφαιρικού σμήνους M4, και ονομάζονται λευκοί νάνοι, δίνουν στους αστρονόμους μια απάντηση στο ερώτημα για την ηλικία του Σύμπαντος. Οι αρχαίοι αυτοί λευκοί νάνοι είναι περίπου 12 ή 13 δισεκατομμυρίων ετών. Αφού μέτρησαν τον χρόνο που χρειάστηκε ο σχηματισμός του σμήνους μετά την Μεγάλη Έκρηξη, οι αστρονόμοι βρήκαν ότι η ηλικία τους συμφωνεί με τις προηγούμενες εκτιμήσεις τους για την ηλικία του Σύμπαντος.
.

Μ4

M4
Σφαιρικό σμήνος
NGC 6121
Απόσταση :
7.000 έτη φωτός
Αριθμός αστέρων : >100.000
Το σφαιρικό σμήνος Μ4 είναι το το πιο κοντινό σμήνος στη Γη. Εκτείνεται σε μια έκταση 70 ετών φωτός, η μισή όμως από τη μάζα του βρίσκεται συγκεντρωμένη στο κέντρο του που καταλαμβάνει 10 έτη φωτός.
.Παρ’ όλο που όλ’ αυτά μοιάζουν ξεκάθαρα, τα σφαιρικά σμήνη περιβάλλονται ακόμη από πολλά μυστήρια. Το σημαντικότερο όλων είναι ότι δεν καταλαβαίνουμε πραγματικά πως κατ’ αρχήν σχηματίζονται παρ’ όλο που έχουμε πολλές ενδείξεις ότι γεννιόνται κατά την σύγκρουση γαλαξιών και κατά την διάρκεια του πρώτων σταδίων του γαλακτικού σχηματισμού.
Οι ενδείξεις αυτές περιλαμβάνουν και την ανίχνευση τεράστιου αριθμού σφαιρικών σμηνών που περιστρέφονται γύρω από γιγάντιους ελλειπτικούς γαλαξίες όπως ο Μ87, οι οποίοι καταβρόχθισαν αμέτρητους μικρότερους γαλαξίες στη ζωή τους. Έχουμε επίσης συλλάβει την στιγμή σχηματισμού σφαιρικών σμηνών σε συγκρουόμενους γαλαξίες.
Πηγή στοιχείων : Giles Sparrow, Αστρονόμος, Cosmos, Quercus Pubblishing Ltd, 2006 κι οι ιστοσελίδες που ήδη αναφέρθηκαν.
Μετάφραση από τα αγγλικά :
Σοφία Πάνου, Απρίλιος 2008